Plava grobnica pre 110 godina postala mesto počinka srpskih vojnika

Sahranjivanje srpskih ratnika u Plavu grobnicu, morske dubine nadomak jonskog ostrva Krfa, odnosno Vida, započelo je 23. januara 1916, pre 110 godina.

Prema zvaničnim, verovatno nepotpunim podacima, tokom dva meseca, do 23. marta 1916. u Krfskom kanalu sahranjeno je 4.847 srpskih vojnika i oficira.

Posle natčovečanskih napora povlačenja preka planinskih vrleti od Kosova odnosno Metohije put Jadrana, u zimu 1915/16. kada u priobalju Skadra odnosno Svetog Jovana Medovskog Srbe nisu dočekale savezničke pomorske formacije, kako se očekivalo, osim svega nekoliko plovila koja su prihvatila nešto ranjenika, srpske trupe su bile primorane da nastave odstupanje duž obalnog pojasa na jug, put Drača i Valone.

Doduše, pristup savezničkog brodovlja bio je otežan i činjenicom da je potez severno od Otrantskih vrata znatnim delom kontrolisala ratna flota Austrougarske, te da torpediranja savezničkih plovila nisu bila retka.

Vredi pomenuti, Italijani su tada ubeđivali obolelog, upravo operisanog u Skadru, regenta Aleksandra Karađorđevića, potonjeg kralja SHS, odnosno Jugoslavije, Ujedinitelja, glavnokomandujućeg Srba, da se ukrca na italijansko plovilo.

On je međutim odlučno odbacio navodno dobronamerne sugestije, rečima - da će se ukrcati tek pošto bude ukrcan i poslednji njegov vojnik.

Svedoci su zabeležili da je Nikola Petrović, vladar Crne Gore ukrcavanje na italijanski brod propratio rečima navodnog vajkanja zbog činjenice da odlazi.

Strahovito iscrpljeni, premoreni preko granica izdržljivosti, još uvek nedovoljno siti, pored izvesnog oporavka nadomak Skadra, Srbi su potom, na čelu sa regentom Aleksandrom, nastavili pešačenje duž priobalja na jug, preko izlokanog močvarnog terena, stazama i bogazama, preko razlivenih reka, uglavnom pod kišom.

Prihvat savezničkog brodovlja, Francuza, obezbeđen je konačno oštrom intervencijom ruskog cara Nikolaja II. Srbi su potom prebačeni na Krf, rajsko jonsko ostrvo, gde su se postupno oporavljali, odmorili, iznova opremili uz pomoć saveznika, kako bi se negde od aprila 1916. našli u zaleđu Soluna, gde je tada oblikovan novi front, poznat kao Solunski, Makedonski ili Južni.

Prilikom stupanja na tlo Krfa, deo prispelih srpskih ratnika, bio je međutim tako strahovito iscrpljen ili oboleo, da se oporavak ispostavio kao nemoguć, pored nesebičnih zalaganja da im se pomogne.

Neizlečivo oboleli prebacivani su otuda na obližnje ostrvce Vido, koje je pretvoreno u ogromnu bolnicu, ali i grobnicu.

Kada je međutim postalo jasno da je situacija na Vidu bezizlazna, ne samo zbog nedostatka prostora za sahranjivanje, započelo je polaganja posmrtnih ostataka preminulih srpskih ratnika u morske dubine Krfskog kanala.

Pošto je među nima bilo i obolelih od zaraznih bolesti, poput tifusa, sahranjivanje u dubinama bilo je posledica i neophodnosti što bržeg sahranjivanja kako bi se predupredile epidemije.

Taj prostor Srbi su prozvali Plava grobnica.

Sećanje na tragediju Srba Plave grobnice ostalo je trajno urezano u kolektivno sećanje Srba. Svojevremeno, naša plovila su kada bi prilazila nadomak Krfa obavezno zvučnim signalom odvala poštu stradalim sunarodnicima.

Veliki srpski pesnik Milutin Bojić, koji je sa srpskom vojskom izbeglim narodom, prošao čitav golgotski put preko planinskih vrleti do priobalja Jadrana, a onda i put na jug put Drača i Valone, oblikovao je, potresen, poemu "Plava grobnica" posvećenu tragičnoj sudbini stradalih sunarodnika.

Bojićeva "Plava grobnica" svojevrsna oda u 14 strofa, prvobitno je publikovana u zbirci "Pesme bola i ponosa" juna 1917. godine, u Solunu. Pesnik je međutim umro ubrzo potom 8. novembra 1917. u Solunu, od tuberkuloze. Imao je tada 25 godina. Bio je sahranjen na Zejtinliku da bi njegovi posmrtni ostaci dvadesetih bili preneti u rodni Beograd.

Oporavljeni srpski ratnici pošto su prebačeni u zaleđe Soluna, iako daleko od najbrojnijih, postali su okosnica Solunskog fronta.

Upravo Srbi će, u međuvremenu popunjeni dobrovoljcima, Srbima sa prostora Austrougarske, sredinom septembra 1918. probiti Solunski front, što je dovelo do izbacivanja iz borbenih dejstava, kapitulacije, prvo Bugarske, potom Turske, a onda i Austrougarske, čime je počelo rušenje sistema centralnih sila.

Kada je 11. novembra te 1918. kapitulirala i Nemačka, Prvi svetski rat, najrazorniji koji je svet do tada video, je okončan.